Een artikel, overgenomen uit het tijdschrift "Ons Dorp". Deze artikels worden gepubliceerd met het akkoord van de nabestaanden van Dhr. Jerome Vercammen.

Voor de oorlog 1914-18 en nog daarna kende het wagenspel een grote bloei. Bij elke inhuldiging, bij feestelijke gelegenheden, kermissen enz, kwam het wagenspel erbij te pas. Oud en jong werkte dan onbaatzuchtig samen, om iets moois, iets ernstigs of koddigs uit te beelden op een wagen. Zo werd dan weken voor datum, alle vrije tijd besteed aan het optimmeren en versieren van een wagen en er werd heel wat gerepeteerd voor het opvoeren van het spel. Allerlei onderwerpen kwamen aan bod en werden met ware kunst uitgevoerd. Eens de grote dag aangebroken was reden deze wagens, getrokken door prachtige boerenpaarden, door het dorp. En er was steeds grote bijval. Dit schone volksgebruik is wel in vergetelheid geraakt maar toch niet uitgestorven en kent nu in onze moderne tijd wel enige heropleving.

Wij willen het hier hebben over de vroegere wagenopvoeringen, zo waren er ook vele jaren lang te Zogge koddige en ernstige wagenspelen. Het was de goede oude tijd, men was tevreden met zijn lot, men bekeek alles humoristisch en er was meer onbaatzuchtige samenwerking dan nu, en zo was er dan ook meer ware feestvreugde bij kermissen en andere gelegenheden. De wagenspelen waren daarvan een weerspiegeling.

Carnaval

Voor de oorlog 14-18 was er reeds met carnaval een koddig wagenspel. De bolmaatschappij (verkensgilde genaamd) was dan van de partij met een wagen, waarop pannenkoeken en smoutebollen werden gebakken, waarbij steeds een passend carnavalslied werd gezongen, gecomponeerd door de Zogse volksdichter Aloïs Baert, in de volksmond Wiesken Baert genoemd. Van deze Zogse volksdichter zijn nog meerdere liedjes gekend, die wij in een volgend nummer zullen bepreken. Verder stond er met septemberkermis, en wel op kermiswoensdag een koddige wagenspelstoet op het programma. Zogge was in die tijd dan ook kilometers in de omtrek gekend om zijn zin voor volkshumor en humoristische volkstypen.

Kermiswoensdag

Op kermiswoensdag was er dan ook steeds een massa volk van einde en verre voor de stoet. Reeds weken voordien was het in elke straat, maatschappij en groep heel druk en werd er onbaatzuchtig gewerkt aan wagens en andere koddige uitvoeringen. Al de beschikbare vrije tijd werd gebruikt om iets voor kermis te verwezenlijken.

• De Boeren van Olen

't Houten muziek was ook druk in de weer en pakte steeds uit met koddige zaken. Zo was er dan in de jaren 1930 het wagenspel "De boeren van Olen", in samenwerking door leden van 't houten muziek opgetimmerd. Vermelden wij in 't bijzonder de onbaatzuchtige medewerking van de dorpstimmerman Achiel Goossens, verder Jerome Vercammen, Livien Quintelier, Cyriel Vercammen, Stefaan de Rus, René Van Avermaet, Albert Vercammen en andere leden van 't Houten muziek.

Op de wagen werd de gemeenteraadszitting te Olen voorgesteld, voor de ontvangst van keizer Karel die een bezoek had aangekondigd. Op de wagen kwam ook het aanbieden van het bier in. een pot met één, dan twee, en tenslotte drie oren ter sprake, steeds zonder resultaat, en tenslotte was ook besloten de keizer rijstepap aan te bieden, daarvoor was een ketel rijstepap op de wagen aanwezig die werd uitgeschept op teljoren. De heren burgemeester, secretaris en leden, moesten dan ook repeteren op welke manier deze rijstepap moest aangeboden worden. Bij al deze repetities kwam het tot hevige discussies, wie deze rijstepap moest aanbieden, hoe, en op welke manier. Deze eenvoudige boeren van Olen, niet van de slimste, konden dan ook niet tot overeenstemming komen, en met de rijstepap werd dan ook wel wat gesold.

Tenslotte kwam het tot een gevecht met rijstepap, en ja, de uitvoerders die wel al wat hadden gedronken, waren nogal voortvarend en flapten elkaars teljoren rijstepap in het aangezicht, zodat die langs hun oren afdreef. Natuurlijk was alles zo gepland. De burgemeester klopte luidruchtig met de voorzittershamer op tafel om zijn raadsleden tot bedaren te brengen, maar helaas, het baatte niet, en men ging zover dat men met de hand de rijstepap uit de ketel gapte, en er mee naar elkaar gooide. Maar met dit gooien kwam de rijstepap ook verder dan de wagen, en kwam in de menigte terecht. Er werd uitbundig gelachen, maar de een en de ander kreeg zo een handvol rijstepap op zijn beste kostuum, en die lachten dan maar groen. Ook de goede Hamse Pieter de champetter, die de lachende menigte in bedwang moest houden, kreeg een portie rijstepap op zijn uniform, en keek dan ook maar sip, maar dat was het sein voor de menigte om te lachen, want met die rijstepap pladaster op zijn uniform was hij net een Amerikaanse sheriff met ster. De burgemeester deed intussen verder zijn best om zijn raadsleden te kalmeren, deze waren echter niet meer te bedaren, en tenslotte kreeg de burgemeester de hele rijstepappot over het hoofd, zodat hij niets meer zag, en de rijstepap van zijn klederen afdreef. Dat was het einde van het wagenspel, en tussen een lachende en gierende menigte, waaronder enkelen goed gedecoreerd, reed de wagen verder. Zeker was alles zo gepland, maar door het vele drinken liep alles wel wat uit de hand, en ging het er wel wat luidruchtig toe, tot groot jolijt van de duizendkoppige menigte.

• Tandmeester Zwingelijn

Een ander koddig geval kwam eveneens rond de dertiger jaren in stoet. In die tijd waren er wel nog kleine landbouwers met kruiwagen en ook een handkar. Zo ook had Jef Loo (Jef Moonen) voor het boerenbedrijf een grote handkar. Deze handkar was juist het gerief van de vrienden Theofiel De Vlieger, Zogse humorist, en tevens directeur-kapelmeester van het het houten muziek in die tijd, Jef Loo, de kareigenaar, en nog twee anderen, en dan de grote vedette van het op te voeren spel, Philemon Ronsman (in de volksmond Den Tisse). Wel, op deze grote handkar was; een zetel geplaatst, met een tafeltje waarop een valies stond met alle gerief in, zoals nijptang enz.
In de zetel zat "Den Tisse" met een grote doek, opgevuld met watten, om het hoofd, te huilen van tandpijn. Achter het tafeltje zat Theofiel De Vlieger, met een bril zonder glazen en een witte stofjas. De andere trawanten waren vermomd als paarden met halster en trokken de kar voort. Theofiel spoorde hen dan met koddig gedoe aan om harder te trekken.
De kar op zichzelf was wat versierd, en een groot paneel vermeldde in blokletters: "TANDMEESTER ZWINGELIJN TREKT TANDEN ZONDER PIJN".

Tijdens de rondrit door de straten van Zogge, deed tandmeester Zwingelijn (Theofiel De Vlieger) het voorbereidend onderzoek van zijn klant (Den Tisse). U kunt zich best inbeelden hoe dat er aan toe ging! Dit onderzoek op de hobbelende kar, was nogal hardhandig, en liep ook wel wat uit de hand, zodat den Tisse niet alleen huilde om de ingebeelde tandpijn, maar ook om het hardhandig onderzoek, dit alles tot groot jolijt van de toeschouwers. Uiteindelijk arriveerde de handkar voor de tribune, waar dan de uitvoering kwam van het tanden trekken zonder pijn. Met veel omhaal opende Fiel zijn valies met gereedschap, waaruit hij eerst een grote vijl opdiepte.
Den Tisse, die nog steeds luidop huilde, moest volgens Zwingelijn zijn grote bakkes openen, om er met de vijl in te werken.
Dan nam tandarts Zwingelijn een kleine nijptang waarmee het ogenschijnlijk niet lukte om de tand te trekken. Dan maar een grotere tang genomen, evenmin zonder resultaat. Vervolgens diepte Zwingelijn een nóg grotere tang uit de valies op, en toog daarmee aan het werk. Zwingelijn plaatste dan een voet op de borst van den Tisse en trok uit alle macht. Met al dat krachtig trekken en duwen viel Zwingelijn ineens achterover op de kar, met de tang in de hand en toen meester Zwingelijn weer overeind kwam met de tang in zijn hand, stak er waarlijk een grote paardentand tussen en toonde de tandmeester deze buit triomfantelijk aan het publiek. Onze lijdende Tisse was verlost van zijn pijn en danste op de kar van vreugd terwijl de dicht opeengepakte menigte het uitgierde van plezier. Wij allen kennen Theofiel de Vlieger nog, en wij kunnen ons voorstellen hoe het er aan toe ging in zijn jonge jaren!

Meerdere andere koddige wagens waren toen van de partij. Dit is maar een greep uit de vele uitvoeringen.
Zo was er de Kerkstraat die ook altijd aan bod kwam. Daar waren het de verenigde kermisvrienden met Willem D'Hooghe, Hubert Cornu, Jozef De Wilde, Charles Peelman, Frans en Domien De Wilde, Hektor Vercauteren, Louis Van Broeck, Arnold Baert en vele anderen, die telkens met een wagen van de partij waren.

Ook het houten muziek was er steeds bij om iets op te voeren evenals de andere straten, Molenstraat, Blauwenhoek, midden Zogge en de rijken Hoek, dat was de kant van de baan naar St.Anna. Niemand liet zich onbetuigd, ook groepen uit het omliggende kwamen soms optreden.
In die tijd was er nog echte volkse leute, en Zogge was erom gekend. Over deze wagenspelen schrijven we in volgend nummers nog meer.

Tijdens de stoet van kermiswoensdag werden er ook aangepaste koddige liedjes gezongen. En bij elke koddige of ernstige gebeurtenis was de dorpsdichter er als de kippen bij om een ernstig of een spottend lied op te stellen.

Duiven

Het duivenspel was te Zogge in volle bloei, en gevestigd bij Benoni De Wilde (den Binne) in de Kerkstraat. Baas Benoni was een waar rekenfenomeen, einde en verre gekend om. zijn stiptheid en juiste berekening bij het opstellen der uitslagen. Het was daar dan ook steeds een bedrijvigheid van belang, er waren toen nog geen auto's zoals nu, en alles ging te paard, per fiets of te voet.
Er kwamen toen nog veel duivenliefhebbers van omliggende dorpen hun duiven binnenbrengen in een wijmen duivenkorf (korf) gedragen met een gebogen stok. Deze gebogen stok werd over de schouder gedragen, en waren zo gegroeide stokken, die men zocht in struiken en bomen.
De meesten kwamen in die tijd met de fiets en bij belangrijke wedstrijden stonden er aan het lokaal en in de straat honderden velo's.
De kinderen waren er als de kippen bij om een centje te verdienen, en op die drukke dagen waren ze er, en als de 'duivenmelker' aankwam, snelden de kinderen naar hem toe, om te vragen of zijn velo mochten gadeslaan, en zo was de duivenmelker meteen door een schare kinderen omringd. Hij vertrouwde zijn fiets aan één van hen, die hem plaatste bij de andere fietsen waarop hij paste. Deze jongens hadden dan elk zo soms wel een 20 à 30-tal fietsen op te passen. Wie zijn fiets terug kwam halen gaf aan de jongens wat drinkgeld, en zo verdienden deze rakkers heel wat. Bij een grote wedstrijd werd vaak de school verzuimd om fietsen op te passen.

Kloppen met klompen

Tijdens de drukke dagen was er grote naijver onder het jonge volkje en vaak kwam het dan ook tot discussies en vechtpartijen, die soms erg konden zijn, want de rakkers in die tijd waren duchtig gewapend, zij droegen immers houten schoenen, en bij vechtpartijen greep men deze klompen om ermee op elkaars hoofd te slaan , Menige rakker kwam dan ook uit het gevecht met blauwe plekken of een gezwel op het hoofd, of.. met een gebroken klomp.
Ons volkje kende op een draadje de goede klanten-fietsers die veel drinkgeld gaven, en om deze kwam vaak ruzie.
De fietsers kenden de goede oppassers, en die hadden dan ook de meeste klanten.
Als er al eens duivenliefhebber kwam met de auto, dan troepte het jonge volkje samen rond het voertuig om deze binnen en buiten goed te bekijken, want dat was toen een wonder!
Er waren nog niet zoveel auto's als nu.
n die tijd bracht de duivenmaatschappij en de piste heel wat leven en beweging in Zogge, dit kwam ten goede aan herbergen, caféhouders en neringdoeners. Er waren zo maar eventjes 30 cafeetje in die tijd, die samen meer bier verkochten dan de zeven overblijvende nu. En aangezien er nog niet zoveel auto's waren, was men voor het duiventransport aangewezen op paarden en 'ijzeren weg', en moest den Binne, lokaalhouder en secretaris der maatschappij zorgen voor het vervoer der duiven naar het station. Zo is er dan met deze vervoerkwestie een grappige gebeurtenis geweest, die ik hier wil vertellen.