Een artikel, overgenomen uit het tijdschrift "Ons Dorp". Deze artikels worden gepubliceerd met het akkoord van de nabestaanden van Dhr. Jerome Vercammen.

In ons nummer 2 van Juli 1978 schreven wij over het vlas vroeger in onze gewesten. Het nummer 3 van september was gewijd aan de Heemkundige tentoonstelling "Het dorpsleven vroeger en nu", en zo werd het vervolg van "Het vlas" verschoven naar dit nummer, nummer 4 van december 1978...

Zoals reeds eerder beschreven was er de opkomst van de trapzwingelmolen, en de handbookmachine, welke dan bij de opkomst van de elektriciteit ook mechanisch-elektrisch werden aangedreven, en zo kwam stilaan het vlasbedrijf in de greep van de opkomende mechanisatie. Zo kwam te Zele de vlasfabriek van de familie Morrel tot stand, te Langevelde. Daar waren dan meerdere hectaren braakterrein, welke door de vlasfabriek in gebruik waren om het vlas open te spreiden en te drogen, zoals beschreven in ons nummer van juli 1878.

Na de oorlog van 14-18 kwam dus de mechanisatie. Evenals de vlasfabriek te Zele, waren er nog meerdere kleinere bedrijven die mechanisch werkten. De kleinste die met een trapmolen ofwel met één elektrisch aangedreven zwingelmolen verder werkten, hadden dan ook alle moeite om hun klein bedrijf in stand te houden. Toch werd nog altijd in 't klein verder gewerkt, want de aloude spreuk "Beter kleine baas dan grote knecht" had bij onze vrijheidslievende mensen nog altijd grote inslag, en zij hielden koppig vast aan hun klein eigen bedrijf. De vooruitgang stond echter niet stil. De mechanisch aangedreven zwingelmolens en bookmachines brachten reeds een hele omwenteling, maar rond de jaren 1930 kwam dan weer een andere machine in gebruik, namelijk de vlasturbine. Daar stak men aan de voorkant het droge, gerote vlas in, en aan de achterkant kwam het er gezuiverd uit. Dit werkte weer veel sneller. De vlasfabriek van Zele was er als de kippen bij om zulk tuig in gebruik te nemen. En ja, het welkte goed. Iet nieuws dat men in de Zeelse fabriek met de machine zwingelde ging als een wervelwind door de streek, en verontrustte zeer de kleine, moeilijk standhoudend vlasbedrijven.

Spoedig werd dan in de vlasfabriek een tweede turbine (zwingelmachine) geplaatst, en deze leverden zoveel werk dat meerdere zwingelaars, die aan de draaimolens het vlas zuiverden, werden afgedankt, of anders te werk gesteld. Deze vlasturbines werden nog verder geperfectioneerd, en in grote bedrijven kwamen ze in werking.

De crisis in het vlasbedrijf was geboren. De kleine, vrije, vlasbewerkers, die koppig om hun vrijheid hadden gestreden, waren de strijd verloren. Iet ene na het andere kleine bedrijf verdween, Het vlasbedrijf nam een andere wending. Ook in het buitenland kwam er de mechanisatie, en de vlasmarkt werd overspoeld met afgewerkte producten, en de prijzen werden gedrukt. Ook de groten kregen het tenslotte moeilijk, en moesten strijden om hun voortbestaan. Daarbij kwam dan nog de ontdekking van kunstvezels zoals nylon en plastiek die het vlas verdrongen. Tenslotte verdween ook het ene na het andere groot bedrijf, en het bloeiende tijdperk van de vlasindustrie in onze streken liep teneinde.

De Zogse vlashandel leverde een prachtige strijd,

De families Baert, Vercammen, Tempels,. en de gebroeders Raemdonck hielden koppig stand. Maar ook zij moesten zich uiteindelijk gewonnen geven, en ook deze bedrijven moesten tenslotte verdwijnen. Tot de jaren '50 waren het nog Michel Tempels, Armand Raemdonck en Jules Vercammen die te Zogge standhielden. Toen ook deze moedigen moesten overschakelen op eren ander bedrijf, was het vlasbedrijf te Zogge volledig opgedoekt.

Enkel nog aan de Hollandse grens en erover, in Hollands-België zijn nog enkele bedrijven.

Ook de vlasfabriek te Zele lag stil, en op de braakliggende gronden was er geen bedrijf meer.

De mechanisatie en industrialisatie drong steeds verder, en nieuwe bedrijven werden opgericht om in de werkloosheid te voorzien, en zo werden de terreinen van de vlasfabriek te Langevelde industrieterrein verkaveld, er werden wegen aangelegd en allerlei nfjverheids-,  handels-,  en fabrieksgebouwen rezen er uit de grond.

Zo is dit prachtig gebied, doorweven met bosjes en struikgewas, waar eens de leeuweriken ten hemel stegen om hoog in de lucht hun loflied aan de schepper te zingen, waar allerhande zangvogels hun leefmilieu hadden, 1 waar hazen en konijnen te over waren voor de jagers, waar het goed was om wandelen, en waar menige jonge liefde tot stand kwam, ten prooi gevallen aan de voortschrijdende industrialisatie,.,

Zoals de vlasindustrie verdwenen meerdere andere kleine beroepen, en is de spreuk 'beter kleine baas dan grote knecht', waaraan men zo gehecht was, als het ware omgekeerd tot "beter grote knecht dan kleine baas". Dit schijnt voor het ogenblik wel zo te zijn. Doch blijft de kern van de oude spreuk bewaard; want 'vrijheid is goud waard'. Maar in onze huidige welvaartstaat moeten wij wel veel gouden vrijheid prijsgeven ! Zo heeft alles dan weer zijn goede en kwade kant.

Hiermee sluiten wij dan de rubriek over "het vlas".
Wij geven nogmaals de raad om alle nummers goed te bewaren, zodoende heeft men steeds. een volledige beschrijving.

door Jerome Vercammen