Een artikel, overgenomen uit het tijdschrift "Ons Dorp". Deze artikels worden gepubliceerd met het akkoord van de nabestaanden van Dhr. Jerome Vercammen.

In ons vorig nummer bespraken wij de houden graanwindmolen van Hooigat Hamme-Zogge. De laatste mulder was Emiel Van Hecke, beter gekend als Miel David. Deze familie Van Hecke was een molenaarsfamilie. De molen te Hooigat was achtereenvolgens eigendom van Benoit, Jozef en Emiel Van Hecke.

Nog een andere windmolen te Zogge was een stampmolen, dus een molen die olie uit lijnzaad (vlaszaad) perste of beter gezegd stampte.

Dat ging als volgt: drie zware eikenhouten balken, bijna ganse bomen werden door een raderwerk omhoog getrokken, en ploften steeds om beurten in een bak met lijnzaad waarin een sterke rooster lag De olie werd er zo uitgestampt en droop door het rooster in een vat of een kuip. Wat overbleef waren grote brokken, deze werden lijnkoeken genoemd. Het was toen krachtig veevoeder.

Deze molen stond tussen Zogge en Ekelbeke, daar waar nu het huis nr. 34 staat (thans bewoond door Paul Van Goethem), rechtover de Kerkwegel en was eigendom van de familie Petrus Raemdonck te Ekelbeke.

Maar het huis Nr 34 was niet het molenhuis. De molen stond ook niet aan de straat, maar een 150-tal meter van de baan, alsook het oude molenhuis met magazijn en bergplaats. Dat was een sterk gebouw met zware eiken balken als bomen, een sterke zoldering om de zware zakken lijnzaad en lijnkoeken te kunnen dragen.

Het huis was in oude stijl, een sterk werkmanshuis met ernaast de grote houten windmolen, die midden de graanvelden stond en tijdens de zomer samen met het molenhuis en magazijn een prachtig, schilderachtig zicht gaf.

De laatste mulder op deze stampmolen was François Van Hecke (Sooi David), een broer van Emiel David, de laatste mulder te Hooigat. François was getrouwd met Filomena (Mina) Verlee, afkomstig uit de Overloopakkers. Zij huurden de molen en afhangen van de familie Petrus Raemdonck.

Ook te Zele-Mispeleer stond een stenen graanwindmolen, met als laatste mulder Xeverinus Quintelier en ook hier was de voorlaatste mulder een Van Hecke. De familie Van Hecke was dus wel degelijk een molenaarsfamilie.

De stampmolen te Ekelbeke was zeer bedrijvig: landbouwers en handelaars reden met driewielkarren, wagens en ook kruiwagens, heen en weer om lijnzaad aan te brengen en vaten lijnolie en lijnkoeken weg te brengen. Deze molen hoeft zo gewerkt tot na de oorlog 14 -18, is dan blijven stilstaan, in verval geraakt en in 1924 verder afgebroken. Toen de molen niet meer werkte en op zijn einde wachtte, was hij veelal een speelplaats voor kinderen die er voor spook speelden met uitgeholde bieten en een kaars erin, want er was een legende van het molenspook.

Zo is er een anekdote, verteld door Cesar Vercammen, die toen met Cesar Willaert vriendjes waren van Arthur Van Hecke, de molenaarszoon. Deze vrienden hadden reeds veel horen vertellen dat katten die van hoog vielen, zich niet bezeerden en steeds op hun poten terechtkwamen. Zo besloten de drie de proef op de som te nemen. Arthur de molenaarszoon wist de huiskat te verschalken. Die werd in een zak gestopt en onze drie vrienden klommen met zak en kat in de molen, tot bij het hoogste kijkgat.
Daar schudden zij de kat naar buiten uit de zak, vol vertrouwen dat ze zich niet zou bezeren en op haar poten zou terechtkomen. Onze vrienden renden dan naar beneden, zo snel ze konden, in de hoop de kat te zien wegvluchten.
Maar o wee, daar voor hun voeten lag Minepoes tot hun verbazing morsdood. De proef had uitgewezen dat het fabeltje van de katten die altijd op hun poten vielen, leugens waren.

Arthur de molenaarszoon die dit fabeltje goed geloofd had, was zeer onder de indruk en huilde om zijn lieve poes en was niet te troosten. Cesar Vercammen en Cesar Willaert bekeken het geval vrolijker maar knepen er liefst gauw tussenuit en lieten hun vriend Arthur alleen afrekenen met moeder Mina.

Na de verdwijning van de molen in 1924 bleef nog het molenhuis met afhangen staan, en werd nog bewoond door de familie François Van Hecke. Omstreeks 1930 werd het oude molenhuis ook afgebroken, zodat er thans niets meer van overblijft. Er werd dan een nieuw huis aan de straat gebouwd dat er thans nog staat en bewoond is door de heer Paul Van Goethem.

Do molen was zeer oud, wellicht uit de jaren 1600. Wij weten het niet zeker en weten ook niet van voorgaande mulders. Wij vragen onze lezers, dat wie meer van deze molen weet, het ons kenbaar maakt. .

Van Ekelbeke gaan wij verder naar de Kruisbeeldstraat tot Kaaldries. Daar hadden we nog twee windmolens.

De eerste stond waar nu het huis nr. 41 is, dat bewoond is door dhr Roels-Verdonck, zoon van de laatste molenaar. De molen is steeds van vader op zoon overgegaan. Hij werd dan ook de Roelsmolen genoemd.

Het was een grote stenen molen. Het molenhuis dat er nu nog is was toen ook een herberg met als uithangbord "In de stenen molen". Het was een gekende en drukbezochte herberg.
Landbouwers die graan brachten of meel afhaalden en handelaars waren de klanten en menige handelszaak werd tussen kaartspel of tussen pot en pint afgesloten. Ook Frans en Louis RoeIs, de beroemde Hamse kampioenen beroepsrenners, waarover wij later nog zullen schrijven, waren van deze molenaarsfamilie.

Een 200-tal meter verder, waar het huis Nr 41 staat, voorbij café "Welkom" stond dan weer een 100-tal meter van de straat, een stenen stamplijnoliemolen, eigendom van de familie François Moortgat-Van Driessche van Ekelbeke-Zogge, die destijds de toegewijde voorzitter was van ons Houten Muziek.
Dhr François Moortgat was in de volksmond gekend als Sooiken Moortgat en was gehuwd met Sjoo Van Driessche, de zuster van Louis Van Driessche, die destijds vrijwilliger pauselijk zouaaf was geweest in de strijd om de pauselijke staten in de jaren 1869-70. Louis was ook een voormalig voorzitter van 't Houten Muziek.

De zuster van Sooiken Moortgat was gehuwd met dhr Petrus Heirman en zij hadden hun hoeve en huis te Ekelbeke, daar waar nu het café Florimond Peelman is. De oude hoeve is afgebroken en verdwenen.

Helena, een dochter van Petrus Heirman, huwde in 1924 net dhr. Remy De Vos, molenaar te Zele Hoek, maar werkelijk op grondgebied Lokeren. Zo komen wij langs Zogse mensen in contact met de molenaarsfamilie De Vos.

De familie De Vos woont nog steeds op het oude molenhof, dat thans nieuwbouw is, terwijl het oude verdwenen is. Mevrouw Remy De Vos, Helena Heirman, is thans 82 jaar. Remy, haar echtgenoot, overleed in 1973 op 82-jarige leeftijd. Mevrouw Helena verschafte ons bereidwillig inlichtingen aangaande de molen.

Zoals het in oude akten geschreven staat was het een houten staakgraanwindmolen. Volgens akte werd deze molen met hof en afhangen openbaar verkocht ten jare 1869 den 22ste december 's namiddags ter herberg der kinderen De Wilde te Zele Hoek.

Deze herberg stond op de hoek van de oude Lokerenbaan en de Hoekstraat. Het huis is er nog als burgerhuis en was laatst café Mechant.

Verkoopster van de molen was Juffrouw Catharina Bellon, grondeigenaarster te Lokeren. De verkopende notaris dhr. Amandus Schieks te Zele. Steeds volgens akte moest elke opbieding met ten minste 10 fr. zijn, waaraan we zien welke waarde 10 frank toen nog had, terwijl het nu zelfs geen glas bier meer waard is.

Er waren 2 verkoopsdagen, de eerste op 22 december 1869. Toen werden molen en afhangen voorlopig toegewezen aan Judocus De Vos landbouwer te Uitbergen, voor de som var! 7500 fr. Deze was de grootvader van de laatste mulder Remy De Vos.
De tweede verkoopdag had plaats op 5 januari 1870, 's namiddags in dezelfde herberg. Er waren dan nog liefhebbers en de koopsom werd gebracht op 9500 Fr met als laatste bieder Judocus De Vos aan wie dan ook de molen en afhangen werden toegewezen.

Volgens akte moest deze koopsom betaald worden in gouden of zilveren muntstukken van tenminste 5 frank, geen papier of kopergeld, dat men toen als waardeloos beschouwde.

Judocus De Vos kwam dan met zijn vrouw Marie-Josepha Blanquaert het erf en de molen bewonen als mulder. De molen draaide lustig door tot 1886. Dan heeft Judocus de molen verkocht aan zijn zoon Camiel De Vos, waarvan akte opgesteld door notaris Philippe Meeus te Zele, met goedkeuring der kinderen, en door hen mede ondertekend. Onder hen was ook dhr Karel Lodewijk De Vos, molenaar te Hamme.

Deze was de mulder van de stenen graanwindmolen "Napoleon", die stond in de Rode-Lieve-Vrouwstraat te Hamme, thans Vlierkouter.
Deze molen staat er nu nog en is nog steeds eigendom der familie De Vos. Het is de laatste van de vele molens die te Hamme gestaan hebben en hij wordt nu geklasseerd. Tevens wordt hij nu gans hersteld door de van oudsher gekende molenmakersfamilie Mariman van Zele.

Ook volgens akte blijkt dat aan de molen te Zele Hoek een stoommaalderij was toegevoegd, die gebruikt werd als er geen of te weinig wind was. Maar bij de verkoop was in de akte vermeld dat dit stoomtuig onbruikbaar was. Dus ook daar had, net zoals te Zogge-Hooigat, de oude windreus de stoommachine overleefd.

Op zijn beurt liet Camiel De vos en zijn vrouw Louise Wouters in 1924 de molen over aan hun zoon Remy en zijn vrouw Helena Heirman voor de som van 11.400 fr. Remy was er nog een tweetal jaren mulder maar door de opkomende mechanisatie was de molen niet langer renderend en werd deze reus geveld. Zo sneuvelden de molens de een na de ander en verdwenen ze uit onze landschappen, waarvan ze eeuwenlang het romantische sieraad waren en model stonden voor onze schilders.

Ook in liederen, vertellingen en boeken hebben de molens een grote rol gespeeld. Denken wij maar even aan het liedje "Daarbij die molen, waar ik mijn allerliefste vond", dat ook heden ten dage nog graag gehoord wordt. Nu wil men de allerlaatste overblijvende windmolens met alle middelen voor het nageslacht bewaren.

In ons vorig nummer was er een raadsel als volgt:

Vier wijven,
Zitten al grollend en kijvend
achter elkaar
en kunnen elkaar niet krijgen.

Ziehier de oplossing: het zijn de 4 molenwieken die krakend en ronkend draaien in volle vlucht.

.

Inlichtingen:
Mw Remy De Vos, Helena Heirman.
Cesar Vercammen
Ouderen van Zogge

Door Jerome Vercammen