Een artikel, overgenomen uit het tijdschrift "Ons Dorp". Deze artikels worden gepubliceerd met het akkoord van de nabestaanden van Dhr. Jerome Vercammen.

In dit eerste nummer van 1979 van "Ons Dorp", en in het teken van het jaar van het kind, vertellen wij een gebeurtenis te Hooigat Hamme-Zogge, toen nog kerkelijk Hamme-St.Anna, waarvan een kind van 6 maand het slachtoffer -werd. Om de gebeurtenis te verduidelijken, hoort er ook wat geschiedenis van het Hooigat bij, inzonderheid van de oude hoeve Verhelst,

HOOIGAT IN HET NIEUWS.

Hooigat klinkt zoals een zeer oude plaatsbenaming uit het volkse boerenleven. Vanwaar de oorspong van deze benaming? Deze is zeker zeer oud, maar de juiste oorsprong is wellicht niet meer te achterhalen. Heel waarschijnlijk is deze als volgt: Elke Zoggenaar, of wie Zogge kent, kent de Moernen, enkele hectaren moerassig gebied, doorgraven met brede grachten (sloten). Wel, in dit gebied lagen meerdere grasmeersen, en elk jaar kwam van deze meersen een grote hoeveelheid hooi (gedroogd gras). Daarom waren indertijd de Moernen van groot belang voor de plaatselijke landbouw. Zij leverde immers een grote wintervoorraad noodzakelijk dierenvoeder, Het Hooigat nu, was een uitloper van de Moernen, een afgelegen woonkern, met slechts een 5 tal grote boerderijen, gelegen aan de rand van moerassige hooimeersen, tussen Hamme-Zogge en Hamme St.Anna. Van daaruit kreeg het wellicht van de bevolking de naam Hooigat.

Franse gendarmes

Daar in het Hooigat stond aan de rand van de Moernen sinds 1650 een grote houten staakwindmolen, met als laatste molenaar en molenhoevebewoners Emiel Van Hecke en zijn gezin. De molen werd in 1925 afgebroken.

Hij kwam in het nieuws tijdens de Franse bezetting van 1789, omdat twee, door Franse gendarmes achtervolgde, priesters op de molen vluchtten, en een dezer gendarmes met de molendeur van de trappen duwden, zodat hij er dood bleef liggen. De andere gendarmes gingen om versterking, en de priesters konden vluchten. Deze molen met zijn historie werd reeds eerder beschreven. (raadpleeg hiervoor de nummers).

De oude molenhoeve bestaat nog, en is bewoond door Gabriel Van Hecke en haar gezin. Zij is een dochter van de laatste molenaar.

Verder waren er vroeger nog de families Raemdonk, Quintelier, Verhelst en Malfliet, en de reeds eerder genoemde familie Emiel Van Hecke (ook nog Miel David genoemd, naar zijn vader)

Het Hooigat was een afgelegen boerengemeenschap, die weinig in het nieuws kwam. Behalve dat er steeds een gezamenlijke strijd was onder de bewoners, voor kerkelijke aanhechting met Zogge. Kerkelijk behoorden zij immers bij St.Anna. De bewoners van 't Hooigat voelden zich Zoggenaren, en ja, het was zowat een communautaire kwestie, die destijds heel wat stof deed opwaaien.

Kindermoord

In 1934 kwam het Hooigat in het nieuws met een droeve gebeurtenis, namelijk een kindermoord, gepleegd door een man uit Kortemark. Zo vermeldden alle nieuwsbladen in blokletters de naam Hooigat.

Om deze zaak uitvoerig te vertellen, willen wij deze koppelen aan wat Hooigatse geschiedenis, dit met de medewerking van ons erelid Jozef Oelbrandt, pastoor te Heistraat 208, Heydemolen, St,Niklaas, en geboren te Hooigat op het hof Verhelst. De familie Verhelst was een oude boerenfamilie, die wellicht deze hoeve hebben gebouwd, en er hun naam aan gaven. De laatste was Benoit Verhelst. Zijn broer, Frans, was pastoor te Beervelde tot 1925, en is dan op rust gegaan naar Melle, waar hij in 1940 overleed, op 91 jarige leeftijd. Benoit overleed in 1930, eveneens op hoge leeftijd.

Het Hof Verhelst werd in 1913 overgenomen door een Waaslandse jonge landbouwer, Fideel Oelbrandt van Nieuwkerken, en zijn echtgenote Emma Buytaert van Belsele (Valck). Zij waren de ouders van ons erelid E.H. Jozef Oelbrandt, en zijn broer Albert, die in 1937 opgenomen werd bij de Broeders van Onze-Lieve-Vrouw te Oostakker, en er in 1943 op jonge leeftijd overleed. Wanneer het jonge echtpaar zich te Hooigat kwam vestigen, kwam met hen Emiel Buytaert, broer van Emma, mee die hielp op de boerderij.

Emiel was er als thuis, en was een steunpilaar voor de boerderij Te Hooigat was Miel alras de vriend van allen, evenals het jonge gezin Oelbrandt. Fideel Oelbrandt had vijf broers, welke allen destijds een groot landbouwbedrijf uitbaatten, en nu nog een zoon-opvolger op hun bedrijf hebben.

Fideel werd geboren te Nieuwkerken-Waas in 1876. Zijn vader overleed er toen hij 13 jaar was. Zijn moeder, toen weduwe met 11 kinderen, verhuisde naar St.Niklaas, waar zij als moedige Vlaamse vrouw met haar kinderen het landbouwbedrijf van de nonkels Oelbrandt overnam. De familie Oelbrandt is een christelijke boerenstam, die een verre geschiedenis heeft.

Ook de familie Van moeder Emma Buytaert kwam van een landbouwersgezin met veel kinderen. Zij waren te Hooigat zeer geliefd, en voelden zich weldra ook meer Zoggenaar dan inwoners van St.Anna. Hun gezin telde dus 2 zoons, Jozef en Albert. Zij hadden een druk landbouwbedrijf, en toen in 1926 Emiel, de broer van Emma, overleed, kwam er leemte in het bedrijf. Men verloor een steunpilaar, een medewerker welke broodnodig was om hel. bedrijf in stand te houden. Er heerste dan ook een grote verslagenheid bij het heengaan van Emiel, Een goede boerenknecht was onmisbaar, en in 1927 kwam de oplossing: Het hof van de familie Raemdonck kende geen opvolging. Het bedrijf werd verkocht aan de familie Frederik Dieleman-Van Hove, voor de som van 71.000 fr, wat in die tijd een hele boel geld was. Deze hoeve wordt nu bewoond door Adolf Quintelier. Op de hoeve Raemdonck nu, was er een knecht, nl. Hypolliet Quintelier. Bij de verkoop van de hoeve verhuisde hij naar de hoeve Oelbrandt, waar hij een nieuwe thuis vond. En zo komen wij aan de. kern van de zaak, de kindermoord. De hoeve Oelbrandt was gelegen langs de grote baan, en langs de hoeve was er een kerkwegel welke doorliep toot St.Anna, Hyppoliet had vanuit zijn kamer zicht op de velden. De akker aan deze zijde van de grote baan was het eigendom van Oelbrandt. Op de akker tegenover de zolderkamer aan de kerkwegel naar St. Anna stonden een drietal graanmijten, Iets wat men nu ook al niet meer ziet, het gaf nochtans in de herfst een mooi zicht aan de velden.

Brand

In de nacht van 22 op 23 augustus, was Hyppoliet als naar gewoonte op zijn zolderkamer, om er na de dagtaak vredig te slapen. Hij werd uit zijn slaap gewekt door knetterend vuur. Snel keek hij door het zoldervenster, en ja, de middelste graanmijt stond in lichterlaaie. Dadelijk wekte hij de huisgenoten, en werd er alarm geslagen; De buren kwamen toegesneld, en onmiddellijk werd met de bluswerkeri begonnen, die erin bestonden de 2 overige mijten te beschermen, waar men dan ook in slaagde. Bij het uitdoven en opentrekken van de verbrande mijt stootte Fideel op een harde klomp, waarvan men niet dadelijk kon zien wat het was. Bij het licht van een stallantaarn bleek het een kinderlijkje te zijn van een jongetje van ongeveer 6 maanden oud, dat half verkoold was. Weer werd alarm geslagen, en spoedig was het gerecht ter plaatse, en begon het onderzoek. Op de hoeve Oelbrandt was dan door de wetsdokter en zijn assistenten een lijkschouwing gedaan, en de plaatselijke schrijnwerker, Achiel Goossens, kreeg opdracht dadelijk een lijkkistje te maken, dat hij naar de hoeve moest brengen, en waar hij zelf het lijkje inlegde. Het werd begraven op het kerkhof te Hamme-Zogge

De dader

In de eerste dagen van het onderzoek tastte men volledig in het duister naar omstandigheden en dader van de gruwelijke misdaad. Tenslotte kwam het gerecht te weten, dat de vorige dag een man gezien was, die rondtoerde met een kindje op zijn fiets dat in een deerniswekkende toestand verkeerde. Het onderzoek ging verder in die richting, en men bleek op het goede spoor te zijn. Zo werd dan een zekere Alfons De Reu aangehouden, afkomstig van Kortemark (West-Vl.) en de vermeende dader werd verhoord. Weldra kon hij niet anders dan volledige bekentenissen afleggen: het was een onwettig kind, geboren te Melsele. De dader had een verhouding met de moeder, en had als opdracht het kind van kant te maken en te doen verdwijnen. Hij had een of twee bussels (schoven) graan uit de mijt getrokken, daar het kindje ingeschoven en de mijt in brand gestoken, in de mening dat het zo totaal zou verbranden, maar het was slechts half verkoold.

Bij dergelijke buitenechtelijke verhoudingen zijn de kinderen altijd de grote. slachtoffers. Deze gruwelijke zaak kwam dan het jaar daarop voor het assisenhof. De beschuldiging luidde: moord en brandstichting met voorbedachten rade. Het antwoord val de jury was "Schuldig", en het hof paste de strengste straf toe: de doodstraf. In ons land door de koning steeds omgezet in levenslang. Feitelijk bestaat de doodstraf nog in ons land, en de toepassing hiervoor is nog het schavot, zoals in Frankrijk.

Van' deze gruwelijke kindermoord te Hooigat was destijds een lied in omloop, zoals gebruikelijk was bij moord, misdaad of drama. Ongelukkig zijl wij niet in het bezit van het betreffende lied, we zouden het anders graag vermelden.

Wij vragen aan onze leden, wie het desbetreffende lied bezit of er meer van weet ons dat te laten weten.

En zo kwam hoeve Oelbrandt met zijn eenvoudige knecht in het nieuws....

Het gezin Oelbrandt

Het gezin Oelbrandt telde dus twee zonen, waarvan de ene priester en de andere broeder werd. Er was dus geen opvolging. Het bedrijf werd in 1938 overgenomen door Leon Smet, geboren te Kemzeke in 1911, en zijn echtgenote Ivonne Oelbrandt, geboren te St. Gillis Waas in 1913, deze was een nicht van Fideel Oelbrandt, en zo kwam de overname tot stand. De trouwe knecht Hyppoliet bleef bij Leon op de hoeve, waar hij als een huisgenoot was. Hij overleed In 1966 op 91 jarige leeftijd.

Vader Oelbrandt en zijn vrouw gingen dan op rust te Hamme-Zogge, waar ze samen gelukkig waren in een huis bij de kerk.

Toen in 1947 de gezondheid van moeder Oelbrandt niet zo best was, ging het echtpaar zich vestigen bij zoon Jozef, toen onderpastoor te Herdersem. En ongelukkig, vijf dagen na hun aankomst, op 18 maart, overleed moeder er op 23 maart. Vader Oelbrandt is dan bij zijn zoon gebleven, en er te Stekene overleden in 1953, oud 85 jaar.

Leon Smet

Intussen ging het leven op de hoeve Oelbrandt verder. Leon Smet bouwde de hoeve verder uit, naar de nieuw opkomende landbouwmethoden. Het woonhuis werd verbeterd en heringericht, en ook de stallen werden vernieuwd. Er kwamen nieuwe moderne werktuigen, alles werd dynamisch aangepakt en aangepast. Leon werd verkozen als kerkmeester te St.Anna. En ondanks het feit dat hij kerkmeester was te St.Anna, leefde Leon mee met de Zogse kerk, en het Zogse dorpsleven. Hij bleef kerkmeester tot in 1949 Hooigat eindelijk zijn zin kreeg, en kerkelijk aangesloten werd bij Zogge. (later meer over deze kerkelijke kwestie) In 1949 werd Leon kerkmeester te Zogge, in opvolging van wijlen Aloïs Raemdonck, wat hij nu nog is. Leon was spoedig vertrouwd met het dorpsleven, en was weldra een dynamisch en vooruitstrevend bestuurslid bij de fanfare en andere verenigingen, evenals bij kerkelijke aangelegenheden.

Bij de gemeenteraadsverkiezingen in 1958 werd hij verkozen als gemeenteraadslid, in opvolging van wijlen Michel Van Goethem. Ook daar deed Leon goed werk voor de parochie. In 1964 herkozen, gaf hij in 1970 door overlast van werk zijn ontslag. Hij werd opgevolgd door Albert Vermorgen, die voor Zogge een waardevolle opvolger was. In 1976 werd Albert opgevolgd door Cesar Van Goethem uit de Meerstraat, die tot heden het beste doet voor Zogge.

Het gezin Leon Smet - Ivonne Oelbrandt heeft 5 kinderen: 1 jongen en 4 meisjes. Toen hun dochter Juliette in 1967 huwde met Michel Geerinck, een stoere landbouwerszoon uit Grembergen, namen zij het bedrijf over. Leon en zijn echtgenote bleven op de hoeve, In 1977 verloor Leon door een schielijk overlijden zijn vrouw. Niemand had dat verwacht of voelen aankomen. Dat was voor hem een zware slag.

Ondanks alles is Leon thans nog zeer actief en bedrijvig in alle dorpsaangelegenheden en verenigingen. Deze activiteit is een ware steun voor Leon om het plotselinge verlies van zijn echtgenote te boven te komen. Hij verblijft nog steeds op de hoeve. Zo werd de oude hoeve Verhelst "Hoeve Oelbrandt", "Hoeve Smet -Oelbrandt", en op heden "Hoeve Geerinck - De Smet". Wij hopen dat Leon nog vele jaren actief mag blijven, ten bate van de Zogse gemeenschap.

Het beste voor Leon en zijn familie !